ფონური ფოტო: GTour (gtour.ge)
PHIG-ის ქვეყნის ჯანმრთელობისა და მიგრაციის პროფილის სამაგისტრო შეფასების ინსტრუმენტი წარმოადგენს ქვეყნის დონის ყველაზე ყოვლისმომცველ იარაღს იმის შესაფასებლად, თუ რამდენად ეფექტურად რეაგირებს ჯანდაცვის სისტემა ლტოლვილებისა და მიგრანტების საჭიროებებზე. ის აერთიანებს 20 საერთაშორისო ჩარჩოს ჯანმო-ს ექვსი სამშენებლო ბლოკის განზომილების მიხედვით — წარმოქმნის ქულებს, ხარვეზების ანალიზს და პრიორიტეტულ რეკომენდაციებს კავკასიისა და ცენტრალური აზიის თითოეული ქვეყნისათვის.
რას ზომავს ინსტრუმენტი — და რა განასხვავებს მას სხვებისგან
არსებული ინსტრუმენტების უმეტესობას გააჩნია ფუნდამენტური შეზღუდვა: ისინი მთავრობებს სთხოვენ, თავად შეაფასონ საკუთარი საქმიანობა. ჯანმო-ს გლობალური კვლევა სახელმწიფოებს (მოვალე სუბიექტებს) ავალდებულებს, თვითანგარიშგების გზით დაადასტურონ საკუთარი ვალდებულებებისადმი შესაბამისობა — რაც სისტემური თვითანგარიშგების მიკერძოებას ქმნის. PHIG, როგორც დამოუკიდებელი აკადემიური დაწესებულება, აფასებს თითოეულ ქვეყანას მისი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების მიმართ ამ მიკერძოების გარეშე.
ინსტრუმენტი ეფუძნება სამ კონცეფციას, რომლებსაც არცერთი არსებული ინსტრუმენტი არ ითვალისწინებს:
- მოვალეობის მქონე სუბიექტები და პასუხისმგებლობის მქონე სუბიექტები. ICESCR-ის გენერალური კომენტარი 14 (2000) შესაბამისად, სახელმწიფოები სამართლებრივად ვალდებულნი არიან უზრუნველყონ ჯანმრთელობის უფლება ყველასთვის, მათ შორის მიგრანტებისთვის. ჯანდაცვის სპეციალისტებს დამოუკიდებელი პროფესიული ეთიკური ვალდებულება ეკისრებათ. ინსტრუმენტი აფასებს თითოეულ მხარეს და ზუსტად განსაზღვრავს, ვინ ვერ ასრულებს თავის ფუნქციას და რა დონეზე.
- „დამსახურებულობა” როგორც კლინიკური მიკერძოება. როდესაც პოლიტიკური ნარატივები მიგრანტებს დაუმსახურებლად წარმოაჩენს, ჯანდაცვის მუშაკები ამ დამოკიდებულებას ითვისებენ და არასათანადო მომსახურებას უწევენ პაციენტებს. ეს არ არის ხელმისაწვდომობის პრობლემა — ეს არის ხარისხისა და ეთიკის მარცხი, რომელიც გაზომვადია AAAQ-ხარისხის განზომილების მეშვეობით (Holmes et al., BMJ Global Health 2021).
- მიგრაციის სტატუსი როგორც სტრუქტურული სოციალური დეტერმინანტი. სამართლებრივი სტატუსი თავისთავად — სიღარიბის, ენის ან კულტურისგან დამოუკიდებლად — განსაზღვრავს ჯანმრთელობის შედეგებს შიშის, გამოქლების და დისკრიმინაციის გზით. ადგილობრივი პოლიტიკური კლიმატი მომსახურების გაწევის ეტაპზე ეროვნულ ინკლუზიურ პოლიტიკას გვერდს უვლის. ინსტრუმენტი ამას ქვეროვნულ დონეზე ზომავს თითო ქვეყანაში სამ ქალაქში (Bozorgmehr et al., BMJ Global Health 2023).
შეფასების სტრუქტურა — WHO სამშენებლო ბლოკები
PHIG-ის 15 უნიკალური ინდიკატორი
არც ერთი არსებული გლობალური ინსტრუმენტი არ გამოიმუშავებს ამ ინდიკატორებს კავკასიის ან ცენტრალური აზიის რომელიმე ქვეყნისთვის:
- ნდობის დეფიციტის ქულა — სამართლებრივი უფლების და ფაქტობრივი გამოყენების შორის არსებული სხვაობა, რომელიც ავლენს ფარულ გამორიცხვას, რომელსაც სამართლებრივი წვდომის სტატისტიკა სრულად ვერ ასახავს.
- გამორიცხვის ღირებულების შეფასება — არარეგულარული მიგრანტები, რომლებსაც არ აქვთ ყოვლისმომცველი დაფარვა, საავადმყოფოში 19%-ით დიდხანს ჩერდებიან და ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მოხვედრის უფრო მაღალი მაჩვენებელი ახასიათებთ (Stevenson et al., Lancet 2024). გამორიცხვა ჩართვაზე ძვირი ჯდება.
- მტრული გარემოს მაჩვენებელი — ევალებათ თუ არა ჯანდაცვის მუშაკებს მიგრანტების შესახებ სამიგრაციო ორგანოებისთვის შეტყობინება? იზიარება თუ არა ჯანმრთელობის ჩანაწერები სამიგრაციო სამსახურებთან? მოითხოვება თუ არა პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტი პირველადი ჯანდაცვის სერვისზე წვდომისთვის?
- მოვალე სუბიექტების შესაბამისობის მაჩვენებელი — საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების (ICESCR, GCM, 1951 წლის კონვენცია, WHO GAP) რა პროცენტი სრულდება პრაქტიკაში?
- მიგრანტებისთვის UHC გაშუქების კუბი — სამი განზომილება (მოსახლეობის გაშუქება, მომსახურებების გაშუქება, ხარჯებისაგან დაცვა), შეფასებული მიგრანტების თითოეული კატეგორიის მიხედვით. 18-უჯრიანი მატრიცა.
- ადგილობრივი პოლიტიკური კლიმატის მაჩვენებელი — იზომება თითოეულ ქვეყანაში სამ ქალაქში სუბნაციონალურ დონეზე. ინკლუზიური ეროვნული პოლიტიკა შეიძლება გაუქმდეს მომსახურების გაწევის წერტილში არსებული მტრული ადგილობრივი კლიმატის გამო.
- ჯანდაცვის კადრების ტვინის გადინების მაჩვენებელი — სამედიცინო კურსდამთავრებულთა რა პროცენტი ემიგრაციაში მიდის ხუთი წლის განმავლობაში; ეს კიდევ უფრო ამძიმებს უთანასწორობას ყველაზე მაღალი მიგრაციული ტვირთის მქონე ქვეყნებში.
- კულტურული თავმდაბლობის ინდიკატორი — ემყარება თუ არა სწავლება მუდმივ კრიტიკულ თვითრეფლექსიას (კულტურული თავმდაბლობა, Tervalon და Murray-García, 1998) თუ მოძველებულ ჩამონიშვნის მიდგომას (კულტურული კომპეტენტობა)?
- სტრუქტურული კომპეტენტობის ინდიკატორი — გადიან თუ არა ჯანდაცვის მუშაკები მომზადებას, რომელიც საბინაო პირობებს, სამართლებრივ სტატუსსა და რასიზმს კლინიკურ საკითხებად განიხილავს (Metzl და Hansen, Soc Sci Med 2014)?
- გაფართოებული სოციალური ანამნეზის გამოყენების მაჩვენებელი — მოიცავს თუ არა კლინიკური მიღების პროტოკოლები მიგრაციის ისტორიას, სამართლებრივ სტატუსს, საბინაო პირობებს და დისკრიმინაციის გამოცდილებას?
- შსო-ს შრომის უსაფრთხოებისა და ჯანმრთელობის მონაცემთა ინკლუზიის მაჩვენებელი — არის თუ არა ქვეყანა იმ 13-ს შორის 79-დან, რომლებიც შრომის უსაფრთხოებისა და ჯანმრთელობის მონაცემებს მიგრაციული სტატუსის მიხედვით ანაწილებენ (ILO ILOSTAT 2021)?
- ანტი-რასიზმი და ანტი-დისკრიმინაცია — ასახელებს თუ არა ჯანდაცვის სექტორის პოლიტიკა რასიზმს (სტრუქტურულ მამოძრავებელ ფაქტორს) თუ მხოლოდ დისკრიმინაციას (სამართლებრივ მინიმუმს)?
- სუპრანაციონალური დაფინანსების ჩართულობა — მონაწილეობა მიგრანტებისთვის განკუთვნილ საზღვრისგამღარ ჯანდაცვის დაფინანსების მექანიზმებში (Cosmopolitan UHC framework, Lancet Public Health 2025).
- მიგრაციის ჯანმრთელობა უმაღლეს განათლებაში — არსებობს თუ არა სამედიცინო ან საექთნო სკოლის სასწავლო პროგრამებში მიგრაციის ჯანმრთელობისადმი მიძღვნილი სპეციალური მოდული?
- მონაწილეობითი კვლევის ინდიკატორი — მონაწილეობენ თუ არა მიგრანტები შეფასების თანაშემუშავებაში და არ წარმოადგენენ მხოლოდ კვლევის სუბიექტებს (MacFarlane et al., Lancet 2024 — Severoni-ს თანაავტორობით)?
PHIG-ის შესახებ
PHIG არის დამოუკიდებელი აკადემიური დაწესებულება კავკასიასა და ცენტრალურ აზიაში, რომელიც მუშაობს ლტოლვილთა და მიგრანტთა ჯანმრთელობის საკითხებზე. საქართველოს სამედიცინო ჟურნალი უზრუნველყოფს ამ რეგიონის მიგრაციის ჯანმრთელობის ქვეყნის პროფილებისთვის რეცენზირებულ სამეცნიერო გამოცემის ბაზას.
შემდეგი ნაბიჯები
საქართველო არის პირველი ქვეყანა, რომლის პროფილი ამ ინსტრუმენტის გამოყენებით შეიქმნა. შემდგომ ხუთ პროფილს მოიცავს: სომხეთი, აზერბაიჯანი, ყაზახეთი, ყირგიზეთი და უკრაინა. მეთოდოლოგია გამოქვეყნდება, როგორც სამეცნიერო ნაშრომი საქართველოს სამედიცინო ჟურნალში. პროფილები მოწოდებულია უსასყიდლოდ, მოთხოვნის საფუძველზე.
ქვეყნების პროფილები
ინსტრუმენტი გამოიყენება კავკასიისა და ცენტრალური აზიის ექვს ქვეყანაში. პროფილები წარმოადგენს წინასწარ, დოკუმენტებზე დაფუძნებულ შეფასებებს; საველე ვალიდაცია მიმდინარეობს.
Wait, the input ends mid-table. Let me translate what’s provided.
წყაროს ჩარჩოები
| კოდი | სრული ციტირება |
|---|---|
| WHO GMF | ჯანმო. მსოფლიო მოხსენება ლტოლვილთა და მიგრანტთა ჯანმრთელობის ხელშეწყობის შესახებ. ჟენევა: ჯანმო; 2026 წლის მარტი. ISBN 978-92-4-011774-7. |
| WHO CS 2021 | ჯანმო. ლტოლვილთა და მიგრანტთა ჯანმრთელობის სფეროში მომუშავე ჯანდაცვის კადრებისთვის გლობალური კომპეტენციის სტანდარტები. ჟენევა: ჯანმო; 2021. ISBN 9789240030626. |
| AAAQ+Trust | Savas ST, Knipper M, Duclos D, Sharma E, Ugarte-Gurrutxaga MI, Blanchet K. მიგრანტებისადმი მგრძნობიარე ჯანდაცვა ევროპაში: ხელმისაწვდომობა, მისაღებლობა, ხარისხი და ნდობა. Lancet Reg Health Eur. 2024;41:100805. doi:10.1016/j.lanepe.2023.100805 |
| UHC Cube | Stevenson K, Antia K, Burns R და სხვ. ჯანდაცვის საყოველთაო დაფარვა დაუდოკუმენტებული მიგრანტებისთვის ჯანმოს ევროპულ რეგიონში: გასავლელი გრძელი გზა. Lancet Reg Health Eur. 2024;41:100803. doi:10.1016/j.lanepe.2023.100803 |
| ადგილობრივი კლიმატი | Bozorgmehr K, Kühne S, Biddle L. ადგილობრივი პოლიტიკური კლიმატი და გადადინების ეფექტები ლტოლვილთა და მიგრანტთა ჯანმრთელობაზე. BMJ Glob Health. 2023;8(3):e011472. doi:10.1136/bmjgh-2022-011472 |
| PICUM 2023 | PICUM. მიგრაციის სტატუსი: ჯანმრთელობის უთანასწორობის ძირითადი სტრუქტურული სოციალური დეტერმინანტი დაუდოკუმენტებული მიგრანტებისთვის. ბრიუსელი: PICUM; 2023. |
| UCL–Lancet 2026 | Abubakar I, Tellez D და სხვ. პროგრესის მდგომარეობის მიმოხილვა. Lancet. 2026;407(10547):2554–2576. doi:10.1016/S0140-6736(26)00494-0 |
| Cosmopolitan UHC | ჯანდაცვის საყოველთაო დაფარვა მიგრაციისა და იძულებითი გადაადგილების კონტექსტში: კოსმოპოლიტური პერსპექტივა. Lancet Public Health. 2025. doi:10.1016/S2468-2667(25)00117-3 |
| WHO T13/PHAME | ჯანმო. ჯანდაცვის სისტემის შესაძლებლობების შეფასების ინსტრუმენტარიუმი (PHAME) და ინსტრუმენტი 13. კოპენჰაგენი: ჯანმო/ევროპა; 2016. ISBN 9789289052030. |
| IOM MGI | IOM. მიგრაციის მმართველობის ინდიკატორები. ჟენევა: IOM; 2016 – დღემდე. |
| MIPEX | Ingleby D და სხვ. MIPEX ჯანმრთელობის მიმართულება — 167 ინდიკატორი, 52 ქვეყანა. Eur J Public Health. 2019. doi:10.1093/eurpub/cky233 |
| CCIRH | Pottie K, Greenaway C და სხვ. მტკიცებულებებზე დაფუძნებული კლინიკური სახელმძღვანელოები მიგრანტებისა და ლტოლვილებისათვის. CMAJ. 2011;183(12):E824–925. doi:10.1503/cmaj.090313 |
| ASID/RHeaNA | ASID; RHeaNA. ლტოლვილთა ჯანმრთელობის პრაქტიკული სახელმძღვანელო. refugeehealthguide.org.au; განახლებულია 2025 წლის ნოემბერში. |
| JAHEE | Kumar B და სხვ. JAHEE WP7 ქვეყნის შეფასება. Eur J Public Health. 2021;31(Suppl 3):ckab164.432. |
| MHCP-t | Evangelidou S et al. Migrant Health Country Profile tool. BMJ Open. 2025. doi:10.1136/bmjopen-2024-085455 |
| GCM 2018 | Global Compact for Safe, Orderly and Regular Migration. ნიუ-იორქი: გაერო; 2018. მიზნები 15, 17, 22. |
| UNHCR GSPH | UNHCR. Global Strategy for Public Health 2021–2025. ჟენევა: UNHCR; 2021. |
| O’Neill–Lancet | Erondu NA et al. O’Neill–Lancet Commission on Racism, Structural Discrimination, and Global Health. Lancet. 2023;401:1834–1836. |
| კულტურული თავმდაბლობა | Tervalon M, Murray-García J. კულტურული თავმდაბლობა კულტურული კომპეტენტურობის საპირისპიროდ. J Health Care Poor Underserved. 1998;9:117–125. |
| სტრუქტურული კომპეტენტურობა | Metzl JM, Hansen H. სტრუქტურული კომპეტენტურობა: სტიგმასა და უთანასწორობასთან სამედიცინო ჩართულობის ახალი თეორიული ჩარჩო. Soc Sci Med. 2014;103:126–133. doi:10.1016/j.socscimed.2013.06.032 |
ქვეყნების შეფასებები
საქართველო 2026 — სრული შეფასება ·
სომხეთი 2026 — სრული შეფასება ·
აზერბაიჯანი 2026 — სრული შეფასება ·
სამხრეთ კავკასია 2026 — რეგიონული ანგარიში
PHIG-ის დაკავშირებული ობსერვატორია: RHWCO — რეგიონული ჯანდაცვის კადრების კომპეტენციების ობსერვატორია · ჯანმრთელობისა და მიგრაციის ობსერვატორია
ძირითადი წყაროები
Savas et al. Lancet 2024 · Stevenson et al. Lancet 2024 · Bozorgmehr et al. BMJ Global Health 2023 · PICUM 2023 · UCL–Lancet 2026 · Lancet PH 2025 · WHO CS 2021 · CCIRH/CMAJ 2011