ფონის ფოტო: GTour (gtour.ge)
სამაგრი ინსტრუმენტებით (sharps) დაზიანება საქართველოში ჯანდაცვის კადრების სისხლდენის გზით გადამდები პათოგენების (აივ, B ჰეპატიტი, C ჰეპატიტი) პროფესიული ზემოქმედების მთავარი გზაა. სავარაუდო შეფასებით, ნემსით დაჭრილობათა 80% შესაძლებელია პრევენირებული იყოს უსაფრთხო პრაქტიკის გამოყენებით.[1], უსაფრთხოების ინჟინერული მოწყობილობებითა და ნემსის სახურავის დაუბრუნებლობის პოლიტიკით. ეს პროტოკოლი განსაზღვრავს სამაგრი ინსტრუმენტების (sharps) უსაფრთხო მოხმარების წესებსა და ზემოქმედების შემდგომი მართვის გზას საქართველოს ჯანდაცვის კადრებისთვის.
სამაგრი ინსტრუმენტების (sharps) უსაფრთხო გამოყენება — ძირითადი წესები
- არასოდეს დაადოთ სახურავი ნემსს ორი ხელით — გამოიყენეთ ერთხელოვანი „სკუპ” ტექნიკა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სახურავის დაბრუნება გარდაუვალია; სადაც ხელმისაწვდომია, გამოიყენეთ სახურავის დასადები მოწყობილობა
- არასოდეს მოხარეთ, გატეხოთ ან გაჭრათ ნემსი განადგურებამდე
- გამოყენებისთანავე განათავსეთ — მიიტანეთ სამაგრი ინსტრუმენტების (sharps) კონტეინერი მოვლის ადგილზე; ნუ გადაადგილდებით ოთახში გახდილი ნემსით ხელში
- არასოდეს გადაავსოთ სამაგრი ინსტრუმენტების (sharps) კონტეინერები — შეავსეთ მხოლოდ მონიშნულ 3/4 ხაზამდე; დახურეთ და დალუქეთ; განადგურეთ N294 დეკრეტის მიხედვით B კატეგორიის სამედიცინო ნარჩენებად
- გამოიყენეთ უსაფრთხოების ინჟინერული მოწყობილობები სადაც ხელმისაწვდომია (ჩასაშლელი ნემსები, თვითდამცავი ნემსები, ნემსის გარეშე IV სისტემები)
- სამაგრი ინსტრუმენტების (sharps) გადაცემა საოპერაციო დარბაზში განახორციელეთ ნეიტრალური ზონის გამოყენებით — არასოდეს ხელიდან ხელში; მოათავსეთ უჯრაზე და ზეპირად გამოაცხადეთ
- ხელთათმანები არ იცავს სამაგრი ინსტრუმენტებით (sharps) დაზიანებისგან, მაგრამ ამცირებს ინოკულირებული სისხლის მოცულობას — ყოველთვის ატარეთ ხელთათმანები სამაგრ ინსტრუმენტებთან (sharps) მუშაობისას[1]
სამაგრი ინსტრუმენტების (sharps) კონტეინერის სპეციფიკაციები (საქართველო — N294 დეკრეტი)
საქართველოს სამედიცინო დაწესებულებებში გამოყენებული სამაგრი ინსტრუმენტების (sharps) კონტეინერები უნდა იყოს: მყარი, ჩახვრეტაგამძლე და გაუჟონავი; მკაფიოდ მარკირებული ბიოსაფრთხის სიმბოლოთი და წარწერით „სამაგრი ნარჩენი — ხელახლა გამოყენება დაუშვებელია”; ყვითელი ფერის (B კატეგორია — ინფექციური ნარჩენი); გარდამავალი — UN3291 კლასიფიკაციით; ერთჯერადი გამოყენების (დაცლა და ხელახლა გამოყენება დაუშვებელია); კლინიკური სფეროს მიხედვით შესაბამისი ზომის (სასაწოლე გვერდზე — 1–5 ლ; პროცედურულ ოთახებში — 10–20 ლ). შევსებული კონტეინერები ილუქება და B კატეგორიის სხვა სამედიცინო ნარჩენებთან ერთად გროვდება, რათა განადგურდეს ინცინერაციით ან ავტოკლავირებით დაწესებულების სამედიცინო ნარჩენების მართვის გეგმის შესაბამისად (N294 დეკრეტის მოთხოვნა).
ზემოქმედების შემდგომი მართვა — ნემსით ან სამაგრი ინსტრუმენტით (sharps) დაზიანება
| ნაბიჯი | ქმედება | დრო |
|---|---|---|
| 1 | დაუყოვნებელი პირველადი დახმარება — გარეცხეთ ჭრილობა საპნით და გამდინარე წყლით მინიმუმ 2 წუთის განმავლობაში; ნუ წოვთ ჭრილობას; ნუ ხეხავთ; რამდენიმე წამით თავისუფლად გამოასხით სისხლი; გარეცხვის შემდეგ დაადეთ ანტისეპტიკი (70%-იანი სპირტი ან იოდი); ლორწოვანი გარსის შეხება — ჩამოიბანეთ უხვი წყლით ან ფიზიოლოგიური ხსნარით 10 წუთის განმავლობაში | დაუყოვნებლივ |
| 2 | მოახსენეთ ზედამხედველს — დაუყოვნებლივ აცნობეთ პირდაპირ ხელმძღვანელსა და IPC საკონტაქტო პირს; ნუ გადაავლებთ დოკუმენტაციის შევსებას | 15 წუთის განმავლობაში |
| 3 | წყარო-პაციენტის შეფასება — მიიღეთ თანხმობა წყარო-პაციენტის სწრაფი აივ, HBsAg და ანტი-HCV ტესტირებისთვის, თუ პაციენტი ცნობილია; თუ წყარო-პაციენტი უცნობია ან უარს ამბობს, ჩათვალეთ მაღალი რისკის სიტუაციად აივ პროფილაქტიკის გადაწყვეტილების მიღებისას | 2 საათის განმავლობაში |
| 4 | ზემოქმედებისადმი მიმართ მუშაკის საბაზისო ტესტირება — აივ Ab, HBsAg, ანტი-HBs, ანტი-HCV საბაზისო დონეზე (ნებისმიერი PEP-ის დაწყებამდე); დააფიქსირეთ საბაზისო სეროსტატუსი | 2 საათის განმავლობაში |
| 5 | აივ PEP გადაწყვეტილება — იხილეთ ქვემოთ მოყვანილი ცხრილი; ჩართეთ PEP ზემოქმედებიდან 2 საათის განმავლობაში, თუ ნაჩვენებია; დაწყების ყველაზე გვიანი ეფექტური ვადა — 72 საათის ფარგლებში; 72 საათის შემდეგ PEP არ არის რეკომენდებული | 2 საათის განმავლობაში (მაქსიმუმ 72 საათი) |
| 6 | HBV პროფილაქტიკა — იხილეთ ქვემოთ მოყვანილი ცხრილი; შეიყვანეთ HBIG და/ან B ჰეპატიტის ვაქცინა მუშაკის იმუნური სტატუსის მიხედვით | 24 საათის განმავლობაში (HBIG); 7 დღის განმავლობაში (ვაქცინა) |
| 7 | ინციდენტის მოხსენების ფორმა — შეავსეთ დაწესებულების სამაგრი ინსტრუმენტებით (sharps) დაზიანების მოხსენების ფორმა; წარუდგინეთ IPC კომიტეტს და პროფესიული ჯანმრთელობის სამსახურს | 24 საათის განმავლობაში |
| 8 | შემდგომი ტესტირება — გაიმეორეთ აივ Ab ზემოქმედებიდან 6 კვირის, 3 თვისა და 6 თვის შემდეგ; HCV RNA — 6 კვირის შემდეგ; HBsAg — 3 თვის შემდეგ, თუ წყარო HBsAg-დადებითია | განრიგის მიხედვით |
აივ ზემოქმედების შემდგომი პროფილაქტიკა (PEP) — გადაწყვეტილების სახელმძღვანელო
| წყაროს სტატუსი | ზემოქმედების ტიპი | PEP რეკომენდაცია |
|---|---|---|
| წყარო აივ-დადებითია (ცნობილი) | პერკუტანული (ნემსით დაჭრა, გაჭრილობა) | PEP რეკომენდებულია — TDF/3TC/DTG 28 დღის განმავლობაში; დაიწყეთ 2 საათის განმავლობაში |
| წყარო HIV-დადებითი (ცნობილი) | ლორწოვანი გარსის ან დაზიანებული კანის შეხება სისხლის/სხეულის სითხის ნაწილაკებთან | PEP რეკომენდებულია, თუ წყაროს ვირუსული დატვირთვა გამოვლენადია ან უცნობია; გათვალისწინება — ვირუსული სუპრესიის შემთხვევაში |
| წყაროს HIV სტატუსი უცნობია / წყარო უცნობია | პერკუტანული (ნემსის ნაჩხვლეტი მაღალი რისკის გარემოდან) | PEP რეკომენდებულია — მოეპყარით, როგორც HIV-დადებით წყაროს; წყაროს პაციენტი დაუყოვნებლივ შეამოწმეთ |
| წყარო HIV-უარყოფითი (დადასტურებული) | ნებისმიერი | PEP არ არის ნაჩვენები |
| წყარო HIV-დადებითი, ვირუსულად სუპრესირებული (<50 copies/mL) | ზედაპირული, წვრილ-ნემსიანი ნაჩხვლეტი | PEP შესაძლოა არ იყოს საჭირო — ინდივიდუალური გადაწყვეტილება IDACIRC-თან ან ინფექციური დაავადებების სპეციალისტთან ერთად |
ჰეპატიტი B-ის პოსტექსპოზიციური მართვა
| თანამშრომლის HBV-ის იმუნური სტატუსი | წყარო HBsAg-დადებითი | წყარო HBsAg-უარყოფითი |
|---|---|---|
| ვაქცინირებული, anti-HBs ≥10 mIU/mL (იმუნური) | დამატებითი მკურნალობა არ საჭიროება | დამატებითი მკურნალობა არ საჭიროება |
| ვაქცინირებული, anti-HBs <10 mIU/mL (არამპასუხე) | HBIG × 2 (1 თვის ინტერვალით) ან HBIG + რევაქცინაციის კურსი | რევაქცინაციის კურსი |
| ვაქცინაციის გარეშე | HBIG + ჰეპატიტი B-ის საწინააღმდეგო ვაქცინის კურსის დაწყება | ჰეპატიტი B-ის საწინააღმდეგო ვაქცინის კურსის დაწყება |
| ვაქცინაციის სტატუსი უცნობია | anti-HBs-ის ტესტირება; 24 სთ-ში შედეგის არარსებობის შემთხვევაში — მოეპყარით, როგორც ვაქცინაციის გარეშე პირს | anti-HBs-ის ტესტირება; ვაქცინაცია — იმუნიტეტის არარსებობის შემთხვევაში |
მარტივი ენით
სიმახვილეების უსაფრთხოების პროტოკოლი იცავს ჯანდაცვის მუშაკებს ნემსისა და სიმახვილეების ნაჩხვლეტებისგან — და ჰეპატიტი B-ისგან, ჰეპატიტი C-სგან და HIV-ისგან — უსაფრთხო მოწყობილობების, სწორი განთავსების, ვაქცინაციისა და ექსპოზიციის შემდგომი მოქმედების მკაფიო გეგმის მეშვეობით.
ძირითადი ქმედებების საკონტროლო სია
- გამოიყენეთ უსაფრთხოების ინჟინერული მოწყობილობები, სადაც ისინი ხელმისაწვდომია
- არასოდეს ჩაახუროთ ნემსები; დაუყოვნებლივ განათავსეთ გახვრეტისგან დამცავ კონტეინერში
- სიმახვილეების კონტეინერები განათავსეთ გამოყენების ადგილზე და შეცვალეთ სამი მეოთხედის შევსებისას
- ვაქცინირეთ ყველა ჯანდაცვის მუშაკი ჰეპატიტი B-ის წინააღმდეგ
- მოახდინეთ ყველა დაზიანების რეგისტრაცია და დაუყოვნებლივ დაიცავით პოსტექსპოზიციური მართვის პროტოკოლი
საერთაშორისო სახელმძღვანელო მითითებები
კითხვები და პასუხები
რა უნდა გავაკეთო ნემსის ნაჩხვლეტის შემდეგ?
გარეცხეთ დაზიანებული ადგილი, დაუყოვნებლივ მოახდინეთ შეტყობინება და მიჰყევით პოსტექსპოზიციური მართვის პროტოკოლს, მათ შორის ჰეპატიტი B-ის, ჰეპატიტი C-ის და HIV-ის პროფილაქტიკის შეფასებასთან ერთად.
სად არის ჰეპატიტი B-ის ვაქცინაციის წესები?
დაკავშირებული გვერდები
Georgian Medical Waste Decree N294 and National IPC Guideline — MoLHSA Georgia
ქართული წყაროს გახსნა →დამატებითი ცნობარი →დადგენილება N294 არეგულირებს სიმახვილეების განთავსებას, როგორც B კატეგორიის სამედიცინო ნარჩენს (ქართული ტექსტი, Matsne). GAPINCE უზრუნველყოფს IPC-ის განხორციელების ინსტრუმენტებს.
ლიტერატურა
- [1] WHO. WHO Best Practices for Injections and Related Procedures Toolkit. World Health Organization. 2010;—:—. Available at: https://www.who.int/publications/i/item/9789241599252
- [2] Prüss-Üstün A, Rapiti E, Hutin Y. Estimation of the global burden of disease attributable to contaminated sharps injuries among health-care workers. Am J Ind Med. 2005;48(6):482–490. doi:10.1002/ajim.20230
- [3] Henderson DK, Dembry L, Fishman NO, et al. SHEA guideline for management of healthcare workers who are infected with hepatitis B virus, hepatitis C virus, and/or human immunodeficiency virus. Infect Control Hosp Epidemiol. 2010;31(3):203–232. doi:10.1086/650298
- [4] Government of Georgia. Technical Regulation on Medical Waste Management — Government Decree N294. Government of Georgia / Matsne. 2014;—:—. Available at: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2676416
- [5] CDC. Updated US Public Health Service Guidelines for the Management of Occupational Exposures to HIV and Recommendations for Postexposure Prophylaxis. MMWR Recomm Rep. 2005;54(RR-9):1–17. Available at: https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr5409a1.htm
- [6] WHO. Guidelines on Post-Exposure Prophylaxis for HIV and the Use of Co-trimoxazole Prophylaxis for HIV-related Infections Among Adults, Adolescents and Children. World Health Organization. 2014;—:—. Available at: https://www.who.int/publications/i/item/9789241506830
გამომცემელი: საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი (PHIG) · რეგულაციების კვანძი · დაუკავშირდით PHIG-ს