საქართველო ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა იყო მსოფლიოში, რომელმაც ჯანმრთელობის გლობალური უსაფრთხოების დღის წესრიგის (GHSA) ერთობლივი გარე შეფასების (JEE) ინსტრუმენტი საპილოტოდ გამოცადა და მას შემდეგ ჯანმრთელობის უსაფრთხოების მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურა შექმნა — მათ შორის ფუნქციონირებადი საგანგებო ოპერაციების ცენტრი (EOC), ეროვნული PHEM სტიპენდია და IHR 2005-ის სისტემური დანერგვა. ეს გვერდი აჯამებს საქართველოს ჯანმრთელობის უსაფრთხოების არქიტექტურასა და საერთაშორისო ვალდებულებებს.
IHR 2005 — საქართველოს ვალდებულებები და სტატუსი
როგორც ჯანმო-ს წევრი სახელმწიფო, საქართველო ვალდებულია შეასრულოს საერთაშორისო სამედიცინო-სანიტარიული წესები (2005) — საერთაშორისო მნიშვნელობის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანგებო სიტუაციების (PHEIC) პრევენციისა და მათზე რეაგირების იურიდიულად სავალდებულო საერთაშორისო ჩარჩო. საქართველოს IHR-ის ეროვნული საკონტაქტო პუნქტი ჯანდაცვის სამინისტროშია, ხოლო ოპერაციული კოორდინაცია NCDC-ის მეშვეობით ხორციელდება. საკონტაქტო პუნქტი პასუხისმგებელია ჯანმო-ს ინფორმირებაზე პოტენციური PHEIC-ის, ზოონოზური მოვლენების, სურსათის უვნებლობისა და რადიაციული მოვლენების შესახებ IHR-ის მე-6–7 მუხლების შესაბამისად.
ერთობლივი გარე შეფასება — შესაძლებლობების ძირითადი ქულები
| IHR/JEE ტექნიკური სფერო | JEE ქულა (1–5 სკალა) | შეფასება |
|---|---|---|
| ეროვნული კანონმდებლობა, პოლიტიკა და დაფინანსება | 4 | დადასტურებული შესაძლებლობა |
| IHR კოორდინაცია და საკონტაქტო პუნქტის ფუნქციები | 4 | დადასტურებული შესაძლებლობა |
| ანტიმიკრობული რეზისტენტობა | 3 | განვითარებული შესაძლებლობა |
| ზოონოზური დაავადებების ზედამხედველობა | 3 | განვითარებული შესაძლებლობა |
| სურსათის უვნებლობა | 3 | განვითარებული შესაძლებლობა |
| ბიოუსაფრთხოება და ბიოდაცვა | 4 | დადასტურებული შესაძლებლობა (ლუგარის ცენტრი) |
| იმუნიზაცია | 4 | დადასტურებული შესაძლებლობა |
| ეროვნული ლაბორატორიული სისტემა | 4 | დადასტურებული შესაძლებლობა (ლუგარის ცენტრი) |
| ზედამხედველობა | 3 | განვითარებული შესაძლებლობა |
| ადამიანური რესურსები | 3 | განვითარებული შესაძლებლობა |
| საგანგებო მზადყოფნა | 3 | განვითარებული შესაძლებლობა |
| საგანგებო რეაგირების ოპერაციები | 4 | დადასტურებული შესაძლებლობა |
| საზოგადოებრივი ჯანდაცვისა და უსაფრთხოების ორგანოების კავშირი | 3 | განვითარებული შესაძლებლობა |
| სამედიცინო საპასუხო ზომები | 3 | განვითარებული შესაძლებლობა |
| რისკის კომუნიკაცია | 3 | განვითარებული შესაძლებლობა |
| შესვლის პუნქტები | 4 | დადასტურებული შესაძლებლობა |
| ქიმიური მოვლენები | 3 | განვითარებული შესაძლებლობა |
| რადიაციული საგანგებო სიტუაციები | 3 | განვითარებული შესაძლებლობა |
ქულები დაახლოებით 2021–2023 წლების შეფასების პერიოდს ასახავს. JEE ქულა 1–2 შეზღუდულ/არარსებულ შესაძლებლობაზე მიუთითებს; 3 = განვითარებული; 4 = დადასტურებული; 5 = მდგრადი. საქართველოს საერთო პროფილი აჩვენებს დადასტურებულ შესაძლებლობას ლაბორატორიის, იმუნიზაციის, კანონმდებლობისა და შესვლის პუნქტების მიმართულებით, ხოლო განვითარებად შესაძლებლობას — ზედამხედველობის, რისკის კომუნიკაციისა და ადამიანური რესურსების მიმართულებით, რაც გარდამავალი საშუალო შემოსავლის ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემისთვის დამახასიათებელია.
საგანგებო ოპერაციების ცენტრი (EOC)
საქართველომ ეროვნული დონის EOC NCDC-ში, თბილისში, აშშ CDC-ის მხარდაჭერით შექმნა. 2021 წელს დამატებით რეგიონული EOC ქუთაისში (დასავლეთ საქართველო) დაარსდა. EOC საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანგებო რეაგირების ფიზიკური და ფუნქციური კოორდინაციის ცენტრია, მომზადებული ინციდენტების მართვის პერსონალით, საკომუნიკაციო სისტემებითა და მონაცემთა მართვის პლატფორმით. CDC-ის მხარდაჭერით მომზადებულია ცენტრალური და რეგიონული EOC-ის 20-ზე მეტი თანამშრომელი. COVID-19-ის დროს EOC ეროვნული რეაგირების კოორდინაციის ცენტრალური ჰაბი იყო, რომელიც აკავშირებდა პრემიერ-მინისტრის უწყებათაშორის კომისიას, ჯანდაცვის სამინისტროსა და NCDC-ს.
PHEM სტიპენდია და კადრების განვითარება
საქართველოში მოქმედებს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანგებო მართვის (PHEM) სტიპენდია — აშშ CDC-ის PHEM პროგრამის ადაპტაცია სამხრეთ კავკასიის რეგიონის საჭიროებებზე. სტიპენდია ამზადებს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანგებო მენეჯერებს ინციდენტების მართვაში, სიტუაციის შეფასებაში, რისკის კომუნიკაციასა და უწყებათაშორის კოორდინაციაში. კურსდამთავრებულები რეგიონული საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სამსახურებსა და NCDC-ის სწრაფი რეაგირების გუნდებში საქმდებიან. საქართველო აღმოსავლეთ ევროპისა და ცენტრალური აზიის რეგიონისთვის PHEM-ის რეგიონულ სასწავლო ჰაბად განიხილება.
ორიგინალი წყარო ქართულ ენაზე
IHR-ის ეროვნული საკონტაქტო პუნქტი და JEE — NCDC
გამომცემელი: საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი (PHIG) · ზედამხედველობისა და ეპიდემიოლოგიის განყოფილება · კონტაქტი
მარტივი ენით
საერთაშორისო სამედიცინო-სანიტარიული წესები (2005) ჯანმო-ს წევრ სახელმწიფოებს შორის სავალდებულო შეთანხმებაა ისეთი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მოვლენების გამოვლენის, შეფასების, შეტყობინებისა და რეაგირებისთვის, რომლებიც შეიძლება საზღვრებს გასცდეს. საქართველო ამ შესაძლებლობებს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტების მეშვეობით ავითარებს და ამოწმებს.
ძირითადი ქმედებების ჩამონათვალი
- მუდმივად ხელმისაწვდომი ეროვნული IHR საკონტაქტო პუნქტი
- მოვლენების სწრაფი გამოვლენა და შეფასება ზედამხედველობით
- ჯანმო-სთვის საერთაშორისო მნიშვნელობის შესაძლო მოვლენების შეტყობინება
- შესვლის პუნქტებისა და საგანგებო ოპერაციების მომზადება
- მზადყოფნის შემოწმება სწავლებებითა და გარე შეფასებით
საერთაშორისო სახელმძღვანელოები
კითხვები და პასუხები
რა არის ერთობლივი გარე შეფასება?
ქვეყნის IHR შესაძლებლობების ნებაყოფლობითი, კოლეგიალური შეფასება ტექნიკური სფეროების მიხედვით; შედეგები ზემოთაა შეჯამებული.