საქართველოს გეოგრაფიული და ეკოლოგიური მდებარეობა — ევროპისა და აზიის გზაჯვარედინზე, მრავალფეროვანი სასოფლო-სამეურნეო სისტემებითა და ადამიანის, ცხოველისა და გარემოს ფართო ურთიერთქმედებით — ზოონოზური დაავადებების კონტროლს ადამიანისა და ცხოველის ჯანმრთელობის პრიორიტეტად აქცევს. საქართველომ მიიღო „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ჩარჩო, რომელიც ზოონოზების ზედამხედველობასა და რეაგირებაში აერთიანებს NCDC-ს (ადამიანის ჯანმრთელობა), გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და სურსათის ეროვნულ სააგენტოს.
ცოფი — საქართველოს ეპიდემიოლოგია და კონტროლი
| დეტალები | |
|---|---|
| რეზერვუარი სახეობები | ძაღლები (ძირითადი ურბანული რეზერვუარი); მელიები და ტურები (ძირითადი ველური რეზერვუარი სოფლად); ღამურები (პოტენციური რეზერვუარი — ზედამხედველობა მიმდინარეობს) |
| ადამიანის ექსპოზიციის რისკი | ყველაზე მაღალია სასოფლო-სამეურნეო რეგიონებში (კახეთი, ქვემო ქართლი, შიდა ქართლი) და მაწანწალა ძაღლების დიდი პოპულაციის მქონე ტერიტორიებზე; პროფესიული რისკი ვეტერინარებში, სატყეო მუშაკებსა და მეცხოველეებში |
| ადამიანის რეგისტრირებული შემთხვევები | იშვიათი (ჩვეულებრივ 0–3 წელიწადში); ყველა დაკავშირებულია ექსპოზიციის შემდეგ PEP-ის დაუსრულებლობასთან |
| ცხოველების ვაქცინაცია | ველური ცხოველების (მელია/ტურა) პერორალური ვაქცინაცია ყოველწლიურად ენდემურ ზონებში; ძაღლების მასობრივი ვაქცინაცია მუნიციპალიტეტებში სამინისტროსა და ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ |
| ექსპოზიციის შემდგომი პროფილაქტიკა (PEP) | უფასოდ, საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამით, NCDC-ის ანტირაბიულ ცენტრსა და რეგიონულ საავადმყოფოებში; II/III კატეგორიის ყველა ექსპოზიციისას PEP სავალდებულოა ცხოველის ვაქცინაციის სტატუსის მიუხედავად |
ცოფის PEP-ის ოქმი ქართველი ჯანდაცვის მუშაკებისთვის: II კატეგორია (ნაკაწრები, მცირე ნაკბენები, დაზიანებული კანის ლოკვა) — ჭრილობის დაბანა საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი + ანტირაბიული ვაქცინის კურსი (0, 3, 7, 14, 28 დღე); III კატეგორია (კანის გამჭოლი ნაკბენები, ლორწოვანის ექსპოზიცია, ღამურასთან კონტაქტი) — ჭრილობის დაბანა + ანტირაბიული ვაქცინა + ანტირაბიული იმუნოგლობულინი (RIG) ჭრილობაში და მის გარშემო 0 დღეს. PEP ლაბორატორიული დადასტურების მოლოდინში არასოდეს გადადოთ. ცხოველთან ექსპოზიციის ყველა შემთხვევა NCDC-ს 24 საათში ეცნობება.
ბრუცელოზი — სოფლის საქართველოს პროფესიული დაავადება
ბრუცელოზი (გამომწვევი Brucella melitensis და B. abortus) საქართველოში ენდემურია, განსაკუთრებით მეცხოველეობის რეგიონებში. ძირითადი რეზერვუარებია ცხვარი, თხა და მსხვილფეხა პირუტყვი. რისკ-ჯგუფებია მწყემსები, სასაკლაოს მუშაკები, ვეტერინარები, რძის მრეწველობის მუშაკები და მათი ოჯახის წევრები, რომლებიც არაპასტერიზებულ რძის პროდუქტებს მოიხმარენ. საქართველოში ყოველწლიურად 200–400+ შემთხვევა რეგისტრირდება, რაც ქვეყანას ჯანმო-ს ევროპის რეგიონში ყველაზე მაღალი ინციდენტობის ქვეყნებს შორის აყენებს. დიაგნოსტიკისთვის საჭიროა სპეციფიკური სეროლოგია (როზ-ბენგალის ტესტი + SAT ან კუმბსის ტესტი); მკურნალობა — დოქსიციკლინი + რიფამპიცინი მინიმუმ 6 კვირა. რეციდივი ხშირია — დაასრულეთ სრული კურსი. ბრუცელოზი საქართველოში 24 საათში სავალდებულო შეტყობინების დაავადებაა; ცხოველთა შემთხვევები სამინისტროს ეცნობება.
სხვა მნიშვნელოვანი ზოონოზები საქართველოში
| დაავადება / პათოგენი | ძირითადი რეზერვუარი | რისკის ზონა/ჯგუფი | კონტროლის ძირითადი ზომა |
|---|---|---|---|
| ციმბირის წყლული (Bacillus anthracis) | ნიადაგი (სპორების მდგრადობა); პირუტყვი | კახეთი, ქვემო ქართლი; მეცხოველეები, ვეტერინარები; დაბინძურებული ტყავი/მატყლი | პირუტყვის ყოველწლიური ვაქცინაცია ენდემურ ზონებში; ციმბირის წყლულის სამარხების დეკონტამინაცია; NCDC-ის დაუყოვნებელი ინფორმირება; ბიოუსაფრთხოების PPE საეჭვო შემთხვევებისას |
| ყირიმ-კონგოს ჰემორაგიული ცხელება | Hyalomma-ს ტკიპები; პირუტყვი | მწყემსები/სოფლის მეურნეობის მუშაკები; სოფლის ჯანდაცვის მუშაკები (ნოზოკომიური რისკი); ენდემური კახეთსა და ქვემო ქართლში | ტკიპებისგან დაცვის ზომები; PPE პირუტყვთან შეხებისას ტკიპების სეზონზე (გაზაფხული–შემოდგომა); მკაცრი აეროგენული/კონტაქტური სიფრთხილე საეჭვო შემთხვევებისას; მკურნალობა რიბავირინით |
| ტკიპისმიერი ენცეფალიტი | Ixodes-ის ტკიპები; მღრღნელები | სატყეო მუშაკები, ბუნებაში დამსვენებლები, სოფლის მცხოვრებნი; არაპასტერიზებული რძის მოხმარება | ვაქცინაცია (რეკომენდებულია მაღალი რისკის პროფესიებისთვის); ტკიპების შემოწმება ბუნებაში ყოფნის შემდეგ; პერმეთრინით დამუშავებული ტანსაცმელი; ვაქცინა ხელმისაწვდომია საქართველოში |
| ლეპტოსპიროზი | მღრღნელები, პირუტყვი; დაბინძურებული წყალი/ნიადაგი | სოფლის მეურნეობის მუშაკები, ბუნებრივ წყალში მობანავეები, წყალდიდობით დაზარალებული მოსახლეობა | დოქსიციკლინის პროფილაქტიკა მაღალი რისკის ექსპოზიციისას; წყალდიდობის წყალში სიარულის თავიდან აცილება; მღრღნელების კონტროლი |
| Q-ცხელება (Coxiella burnetii) | ცხვარი, თხა, მსხვილფეხა პირუტყვი; მშობიარობის სითხეები | მეცხოველეები, ვეტერინარები, სასაკლაოს მუშაკები; გაზაფხულის ბატკნობის სეზონი | მკურნალობა დოქსიციკლინით; PPE ბატკნობისას; პლაცენტისა და მშობიარობის სითხეების უსაფრთხო განთავსება; NCDC-ისა და სამინისტროს ინფორმირება |
| ექინოკოკოზი (ჰიდატიდური დაავადება) | ძაღლები (საბოლოო მასპინძელი); ცხვარი/პირუტყვი/ადამიანი (შუალედური) | ძაღლის მფლობელი სოფლის ოჯახები; მეცხვარეობის თემები; კახეთი, სამცხე-ჯავახეთი | ძაღლების დეჰელმინთიზაციის პროგრამები; ჰიგიენური განათლება (ხელის დაბანა ცხოველთან კონტაქტის შემდეგ); ძაღლებისთვის უმი შიგნეულის არმიცემა; დადასტურებული შემთხვევების ქირურგიული/PAIR მკურნალობა |
ორიგინალი წყარო ქართულ ენაზე
ზოონოზური დაავადებების ზედამხედველობა — NCDC / გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო
გამომცემელი: საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი (PHIG) · ზედამხედველობისა და ეპიდემიოლოგიის განყოფილება · კონტაქტი
მარტივი ენით
ზოონოზები ცხოველებსა და ადამიანებს შორის გადამდები ინფექციებია, როგორიცაა ცოფი, ბრუცელოზი და ციმბირის წყლული. მათ კონტროლს „ერთიანი ჯანმრთელობის“ მიდგომა სჭირდება — ადამიანის ჯანმრთელობის, ვეტერინარული და გარემოსდაცვითი სამსახურების ერთობლივი მუშაობა.
ძირითადი ქმედებების ჩამონათვალი
- ცოფის ექსპოზიციის შემდგომი პროფილაქტიკა სახიფათო ნაკბენის შემდეგ დაუყოვნებლივ
- სავარაუდო ზოონოზების შეტყობინება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისა და ვეტერინარულ სამსახურებში
- პროფესიული ექსპოზიციის მქონე პირების დაცვა (ფერმერები, ვეტერინარები, სასაკლაოს მუშები)
- მონაცემთა გაზიარება ადამიანისა და ცხოველის ჯანმრთელობის სამსახურებს შორის
- საზოგადოების ინფორმირება უსაფრთხო საკვებისა და ცხოველებთან კონტაქტის შესახებ
საერთაშორისო სახელმძღვანელოები
კითხვები და პასუხები
რა უნდა გავაკეთო ძაღლის ნაკბენის შემდეგ?
საფუძვლიანად ჩამოიბანეთ ჭრილობა საპნითა და წყლით და დაუყოვნებლივ მიმართეთ სამედიცინო დაწესებულებას ცოფის პროფილაქტიკის შესაფასებლად.
რატომ არის ბრუცელოზი პროფესიული დაავადება?
ის ძირითადად ინფიცირებულ პირუტყვთან და არაპასტერიზებულ რძის პროდუქტებთან კონტაქტით გადაეცემა.