საკვებით გადამდები დაავადებები საქართველოში საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი ტვირთია, რასაც განაპირობებს ტრადიციული კვების პრაქტიკა (არაპასტერიზებული რძის პროდუქტები, შინ დამზადებული კონსერვები, სუფრები), სეზონური სასოფლო-სამეურნეო ექსპოზიცია და ცივი ჯაჭვისა და სურსათის ინსპექტირების სისტემის გამოწვევები. ზედამხედველობის სისტემა NCDC-ის მეშვეობით მოქმედებს სავალდებულო ლაბორატორიული ანგარიშგებითა და აფეთქებების კვლევის მრავალუწყებიანი ჩარჩოთი.
საკვებით გადამდები ძირითადი პათოგენები საქართველოში
| პათოგენი | ჩვეულებრივი გადამტანი | სეზონურობა | ინკუბაცია | შეტყობინება? |
|---|---|---|---|---|
| Salmonella spp. | კვერცხი, ფრინველის ხორცი, არაპასტერიზებული რძე, უმი ხორცი; ჯვარედინი დაბინძურება საკვების მომზადებისას | პიკი ზაფხულში (ივნისი–სექტემბერი) | 6–72 საათი | კი — ყოველკვირეულად; კლასტერი (≥2 დაკავშირებული შემთხვევა) = 24 საათი |
| Campylobacter spp. | უმი/ნახევრად მოხარშული ფრინველი, არაპასტერიზებული რძე, დაბინძურებული წყალი | პიკი გაზაფხულ–ზაფხულში | 2–5 დღე | ყოველკვირეული ანგარიშგება |
| E. coli O157:H7 / STEC | ნახევრად მოხარშული საქონლის ხორცი, უმი რძის პროდუქტები, დაბინძურებული წყალი, ახალი ბოსტნეული | პიკი ზაფხულში | 3–4 დღე | 24 საათი (STEC/HUS); აფეთქება = დაუყოვნებლივ |
| Shigella (ბაქტერიული დიზენტერია) | დაბინძურებული წყალი, გაურეცხავი პროდუქტი, ადამიანიდან ადამიანზე | ზაფხული; აფეთქების რისკი დაწესებულებებში | 1–4 დღე | ყოველკვირეულად; აფეთქება = 24 საათი |
| Staphylococcus aureus-ის ტოქსინი | კრემიანი ნამცხვრები, სალათები, სენდვიჩები; ტემპერატურული რეჟიმის დარღვევა მომსახურებისას | პიკი ზაფხულში | 1–6 საათი | კლასტერი (≥2 შემთხვევა ეპიდკავშირით) = 24 საათი |
| Clostridium botulinum | შინ დაკონსერვებული ბოსტნეული, თევზი, ხორცი; დაბალმჟავიანი კონსერვები | მთელი წელი; შემოდგომაზე მოსავლის შემდეგ | 12–36 საათი | დაუყოვნებელი შეტყობინება; ანტიტოქსინის მობილიზაცია |
| Listeria monocytogenes | რბილი ყველი (განსაკუთრებით ახალი ქართული ყველი: სულგუნი, იმერული), მზა ძეხვეული, შებოლილი თევზი | მთელი წელი; მაღალი რისკი მაცივარში შენახულ მზა საკვებში | 3–70 დღე | 24 საათი; ორსულობის/ახალშობილის შემთხვევა = დაუყოვნებლივ |
| ჰეპატიტი A | დაბინძურებული წყალი, ზღვის პროდუქტები, ახალი ბოსტნეული; ადამიანიდან ადამიანზე | პიკი შემოდგომა–ზამთარში; ასოცირდება დიდ შეკრებებთან (ქართული სუფრები) | 15–50 დღე | 24 საათი |
| ნოროვირუსი / ვირუსული გასტროენტერიტი | დაბინძურებული წყალი, ზღვის პროდუქტები, ადამიანიდან ადამიანზე (ძალიან გადამდები) | პიკი ზამთარში; აფეთქებები დაწესებულებებში მთელი წლის განმავლობაში | 12–48 საათი | კლასტერის შეტყობინება (≥2 დაკავშირებული შემთხვევა) |
აფეთქების კვლევის მეთოდოლოგია
- აფეთქების გამოცხადების ზღვარი — ≥2 შემთხვევა სავარაუდო ეპიდემიოლოგიური კავშირით (ერთი საკვები წყარო, ერთი ღონისძიება, ერთი ადგილი, ერთი დროის პერიოდი)
- შეტყობინება — სამედიცინო დაწესებულება ან ლაბორატორია NCDC-ს 24 საათში აცნობებს; NCDC აფეთქების კვლევის გუნდს აგზავნის
- ეპიდემიოლოგიური კვლევა — შემთხვევის განმარტებები; შემთხვევების სია; ავადობის მაჩვენებლის გამოთვლა; კვების ისტორიის კითხვარი (კონკრეტული კვების ავადობის მაჩვენებლები); ჰიპოთეზის ჩამოყალიბება
- ლაბორატორიული ნიმუშები — განავლის ნიმუშები ≥10 შემთხვევიდან; ეჭვმიტანილი საკვების ნიმუშები; ნაცხები საკვების მომზადების ზონებიდან; წყლის ნიმუშები წყლით გადაცემის ეჭვისას
- კოორდინაცია სურსათის ეროვნულ სააგენტოსთან — ინსპექტორები იგზავნება ეჭვმიტანილ ობიექტებზე; დაბინძურებული სერიის გამოვლენისას პროდუქტის გამოწვევა; საზღვართშორისი პროდუქტისას საერთაშორისო შეტყობინება ჯანმო-ს INFOSAN-ის მეშვეობით
- კონტროლის ზომები — სიმპტომური საკვების დამმუშავებლების სამუშაოდან ჩამოშორება; გაძლიერებული დასუფთავება და დეზინფექცია; სპეციფიკური ზომები ყირიმ-კონგოს ჰემორაგიული ცხელების ეჭვისას; ობიექტის დროებითი დახურვა კვლევის დასრულებამდე
საქართველოს სურსათის უვნებლობის მარეგულირებელი ჩარჩო
საქართველოში სურსათის უვნებლობის რეგულირებას ხელმძღვანელობს სურსათის ეროვნული სააგენტო — გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სააგენტო. ის პასუხისმგებელია სურსათის უვნებლობის სტანდარტებზე, ინსპექტირებაზე, ლაბორატორიულ ტესტირებასა და პროდუქტის გამოწვევაზე. ევროკავშირთან ასოცირების შეთანხმების (DCFTA) ფარგლებში საქართველო სურსათის უვნებლობის კანონმდებლობას ეტაპობრივად უახლოვებს ევროკავშირის სტანდარტებს. HACCP (საფრთხის ანალიზისა და კრიტიკული საკონტროლო წერტილების) სისტემა სავალდებულოა განსაზღვრული ზომის ზემოთ სურსათის ბიზნესისთვის. იმპორტ/ექსპორტის სურსათის უვნებლობის სერტიფიკატებს სააგენტო გასცემს.
ორიგინალი წყარო ქართულ ენაზე
საკვებით გადამდები დაავადებების ზედამხედველობა — NCDC / სურსათის ეროვნული სააგენტო
გამომცემელი: საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი (PHIG) · ზედამხედველობისა და ეპიდემიოლოგიის განყოფილება · კონტაქტი
მარტივი ენით
საკვებით გადამდები დაავადებების ზედამხედველობა ავლენს დაბინძურებული საკვებითა და წყლით გამოწვეულ დაავადებებს, იკვლევს აფეთქებებს წყაროს დასადგენად და ხელს უწყობს სურსათის უსაფრთხოების კონტროლს მთელ ჯაჭვში.
ძირითადი ქმედებების ჩამონათვალი
- კუჭ-ნაწლავის დაავადებათა კლასტერების დროული შეტყობინება
- განავლისა და საკვების ნიმუშების აღება აფეთქებისას
- შემთხვევების გამოკითხვა სტანდარტული კითხვარით
- კოორდინაცია სურსათის უსაფრთხოების ორგანოებთან გამოწვევისა და კონტროლისთვის
- საზოგადოებისთვის პრევენციის რჩევების მიწოდება
საერთაშორისო სახელმძღვანელოები
კითხვები და პასუხები
როგორ განისაზღვრება აფეთქება?
მსგავსი დაავადების ორი ან მეტი შემთხვევა, დაკავშირებული საერთო საკვებთან ან სასმელთან.
ვინ არეგულირებს სურსათის უსაფრთხოებას?
სურსათის უსაფრთხოების ეროვნული ორგანო, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სამსახურებთან კოორდინაციით; იხ. მარეგულირებელი ჩარჩოს ნაწილი ზემოთ.