რეგულაციები › ინფექციის კონტროლის რესურსები
ბასრი საგნებით დაზიანება საქართველოში ჯანდაცვის მუშაკებისთვის სისხლით გადამდები პათოგენების (აივ, ჰეპატიტი B, ჰეპატიტი C) პროფესიული ექსპოზიციის მთავარი გზაა. ნემსით დაზიანებების დაახლოებით 80% პრევენციადია ბასრი საგნების უსაფრთხო პრაქტიკით[1], უსაფრთხოების მექანიზმიანი მოწყობილობებითა და ნემსზე თავსახურის ხელახლა დადების აკრძალვით. ეს ოქმი განსაზღვრავს ბასრი საგნების უსაფრთხო მოპყრობასა და ექსპოზიციის შემდგომი მართვის გზას ქართველი ჯანდაცვის მუშაკებისთვის.
ბასრი საგნების უსაფრთხო მოპყრობა — ძირითადი წესები
- არასოდეს დაადოთ ნემსს თავსახური ორი ხელით — მხოლოდ ერთი ხელით „ამოხაპვის“ ტექნიკა, თუ ეს გარდაუვალია; სადაც შესაძლებელია, გამოიყენეთ სპეციალური მოწყობილობა
- არასოდეს მოხაროთ, გატეხოთ ან მოჭრათ ნემსი განთავსებამდე
- განათავსეთ გამოყენებისთანავე — ბასრი ნარჩენის კონტეინერი მომსახურების ადგილზე მიიტანეთ; ოთახში თავსახურმოხსნილი ნემსით ნუ გაივლით
- არასოდეს გადაავსოთ კონტეინერი — შეავსეთ მხოლოდ 3/4-ის ნიშნულამდე; დახურეთ და დალუქეთ; განათავსეთ B კატეგორიის სამედიცინო ნარჩენად დადგენილება №294-ით
- გამოიყენეთ უსაფრთხოების მექანიზმიანი მოწყობილობები სადაც ხელმისაწვდომია (რეტრაქტირებადი ნემსები, თვითდამფარავი ნემსები, უნემსო ინტრავენური სისტემები)
- საოპერაციოში ბასრი ინსტრუმენტების გადაცემა ნეიტრალური ზონით — არასოდეს ხელიდან ხელში; დადეთ ლანგარზე და სიტყვიერად გააფრთხილეთ
- ხელთათმანი ბასრი საგნით დაზიანებას ვერ აიცილებს მაგრამ ამცირებს შეყვანილი სისხლის მოცულობას — ბასრ საგნებთან მუშაობისას ყოველთვის ატარეთ ხელთათმანი[1]
ბასრი ნარჩენის კონტეინერის მახასიათებლები (საქართველო — დადგენილება №294)
ქართულ სამედიცინო დაწესებულებებში გამოყენებული ბასრი ნარჩენის კონტეინერი უნდა იყოს: მყარი, გაჭოლვისადმი მდგრადი და ჰერმეტული; ნათლად მონიშნული ბიოსაფრთხის ნიშნითა და წარწერით „ბასრი ნარჩენი — ხელახლა არ გამოიყენოთ“; ყვითელი ფერის (B კატეგორიის ინფექციური ნარჩენი); ტრანსპორტირებისთვის UN3291 კლასიფიკაციით; ერთჯერადი (არასოდეს იცლება და ხელახლა არ გამოიყენება); კლინიკური ზონის შესაბამისი ზომის (1–5 ლ საწოლთან; 10–20 ლ საპროცედუროში). შევსებული კონტეინერები ილუქება და სხვა B კატეგორიის ნარჩენთან ერთად გროვდება ინსინერაციის ან ავტოკლავირებისთვის დაწესებულების ნარჩენების მართვის გეგმის მიხედვით (დადგენილება №294-ის მოთხოვნა).
ექსპოზიციის შემდგომი მართვა — ნემსით ან ბასრი საგნით დაზიანება
| ნაბიჯი | მოქმედება | დრო |
|---|---|---|
| 1 | დაუყოვნებელი პირველადი დახმარება — ჭრილობის დაბანა საპნითა და გამდინარე წყლით მინიმუმ 2 წუთი; ნუ გამოწოვთ ჭრილობას; ნუ გახეხავთ; რამდენიმე წამით თავისუფლად ისდინოს სისხლმა; დაბანის შემდეგ ანტისეპტიკი (70%-იანი სპირტი ან იოდი); ლორწოვანზე შესხმისას — ჩარეცხვა უხვი წყლით ან ფიზიოლოგიური ხსნარით 10 წუთი | დაუყოვნებლივ |
| 2 | შეატყობინეთ ხელმძღვანელს — დაუყოვნებლივ აცნობეთ უშუალო ხელმძღვანელს და IPC-ის საკონტაქტო პირს; დოკუმენტაციის შევსების გამო ნუ დააგვიანებთ | 15 წუთში |
| 3 | წყარო პაციენტის შეფასება — თუ წყარო პაციენტი ცნობილია, მიიღეთ თანხმობა აივ-ის, HBsAg-ისა და ანტი-HCV-ის სწრაფ ტესტზე; თუ წყარო უცნობია ან უარს ამბობს, აივ-ის პროფილაქტიკის გადაწყვეტილებისთვის მაღალ რისკად ჩათვალეთ | 2 საათში |
| 4 | ექსპოზირებული თანამშრომლის საწყისი ტესტირება — აივ-ის ანტისხეული, HBsAg, ანტი-HBs, ანტი-HCV საწყის ეტაპზე (ნებისმიერ PEP-მდე); საწყისი სეროსტატუსის დოკუმენტირება | 2 საათში |
| 5 | აივ-ის PEP-ის გადაწყვეტილება — იხ. ქვემოთ ცხრილი; ჩვენებისას PEP-ის დაწყება ექსპოზიციიდან 2 საათში; უკანასკნელი ეფექტიანი დაწყება — 72 საათში; 72 საათის შემდეგ PEP არ არის რეკომენდებული | 2 საათში (მაქსიმუმ 72 საათი) |
| 6 | HBV პროფილაქტიკა — იხ. ქვემოთ ცხრილი; HBIG და/ან ჰეპატიტი B-ის ვაქცინა თანამშრომლის იმუნური სტატუსის მიხედვით | 24 საათში (HBIG); 7 დღეში (ვაქცინა) |
| 7 | ინციდენტის შეტყობინების ფორმა — შეავსეთ დაწესებულების ბასრი საგნით დაზიანების ფორმა; წარუდგინეთ IPC კომიტეტსა და შრომის მედიცინის სამსახურს | 24 საათში |
| 8 | შემდგომი ტესტირება — აივ-ის ანტისხეულის გამეორება ექსპოზიციიდან 6 კვირის, 3 და 6 თვის შემდეგ; HCV RNA — 6 კვირაში; HBsAg — 3 თვეში, თუ წყარო HBsAg-დადებითია | გრაფიკით |
აივ-ის ექსპოზიციის შემდგომი პროფილაქტიკის (PEP) გადაწყვეტილების სახელმძღვანელო
| წყაროს სტატუსი | ექსპოზიციის ტიპი | PEP-ის რეკომენდაცია |
|---|---|---|
| წყარო აივ-დადებითია (ცნობილი) | კანქვეშა (ნემსით ჩხვლეტა, ჭრილობა) | PEP რეკომენდებულია — TDF/3TC/DTG 28 დღე; დაწყება 2 საათში |
| წყარო აივ-დადებითია (ცნობილი) | შესხმა ლორწოვანზე ან დაზიანებულ კანზე | PEP რეკომენდებულია თუ წყაროს ვირუსული დატვირთვა განსაზღვრადია ან უცნობი; განიხილეთ ვირუსული სუპრესიისას |
| წყაროს აივ სტატუსი უცნობია / წყარო უცნობია | კანქვეშა (ნემსით ჩხვლეტა მაღალი რისკის გარემოში) | PEP რეკომენდებულია — ჩათვალეთ აივ-დადებით წყაროდ; დაუყოვნებლივ გამოიკვლიეთ წყარო პაციენტი |
| წყარო აივ-უარყოფითია (დადასტურებული) | ნებისმიერი | PEP ნაჩვენები არ არის |
| წყარო აივ-დადებითია, ვირუსულად სუპრესირებული (<50 ასლი/მლ) | ზედაპირული, წვრილი ნემსი | PEP შეიძლება საჭირო არ იყოს — ინდივიდუალური გადაწყვეტილება ინფექციონისტთან ერთად |
ჰეპატიტი B — ექსპოზიციის შემდგომი მართვა
| თანამშრომლის HBV იმუნური სტატუსი | წყარო HBsAg-დადებითია | წყარო HBsAg-უარყოფითია |
|---|---|---|
| ვაქცინირებული, ანტი-HBs ≥10 mIU/mL (იმუნური) | დამატებითი მკურნალობა არ არის საჭირო | დამატებითი მკურნალობა არ არის საჭირო |
| ვაქცინირებული, ანტი-HBs <10 mIU/mL (არამპასუხე) | HBIG × 2 (1 თვის ინტერვალით) ან HBIG + რევაქცინაციის კურსი | რევაქცინაციის კურსი |
| არავაქცინირებული | HBIG + ჰეპატიტი B-ის ვაქცინაციის კურსის დაწყება | ჰეპატიტი B-ის ვაქცინაციის კურსის დაწყება |
| ვაქცინაციის სტატუსი უცნობია | ანტი-HBs ტესტი; თუ პასუხი 24 საათში არ არის — ჩათვალეთ არავაქცინირებულად | ანტი-HBs ტესტი; ვაქცინაცია, თუ იმუნური არ არის |
მარტივი ენით
ბასრი საგნების უსაფრთხოების ოქმი ჯანდაცვის მუშაკებს იცავს ნემსითა და ბასრი საგნებით დაზიანებისგან — და B, C ჰეპატიტისა და აივ-ისგან — უსაფრთხო მოწყობილობების, უსაფრთხო განთავსების, ვაქცინაციისა და ექსპოზიციის შემდგომი მკაფიო გეგმის მეშვეობით.
ძირითადი ქმედებების ჩამონათვალი
- უსაფრთხოების მექანიზმიანი მოწყობილობების გამოყენება, სადაც ხელმისაწვდომია
- ნემსზე თავსახურის ხელახლა არჩამოცმა; დაუყოვნებლივ განთავსება გაუმტარ კონტეინერში
- კონტეინერების განთავსება გამოყენების ადგილზე და შეცვლა სამ მეოთხედზე შევსებისას
- ყველა ჯანდაცვის მუშაკის აცრა B ჰეპატიტზე
- ყოველი დაზიანების შეტყობინება და ექსპოზიციის შემდგომი მართვა დროულად
საერთაშორისო სახელმძღვანელოები
კითხვები და პასუხები
რა უნდა გავაკეთო ნემსით დაზიანების შემდეგ?
ჩამოიბანეთ ადგილი, დაუყოვნებლივ შეატყობინეთ და დაიცავით ექსპოზიციის შემდგომი ოქმი, მათ შორის B, C ჰეპატიტისა და აივ-ის პროფილაქტიკის შეფასება.
სად არის B ჰეპატიტის ვაქცინაციის წესები?
დაკავშირებული გვერდები
სამედიცინო ნარჩენების დადგენილება №294 და IPC ეროვნული გაიდლაინი — ჯანდაცვის სამინისტრო
ქართული წყაროს გახსნა →დამატებითი წყარო →დადგენილება №294 ბასრი საგნების განთავსებას B კატეგორიის სამედიცინო ნარჩენად არეგულირებს (ქართული ტექსტი, მაცნე). GAPINCE IPC-ის დანერგვის ინსტრუმენტებს გვთავაზობს.
წყაროები
- [1] WHO. WHO Best Practices for Injections and Related Procedures Toolkit. World Health Organization. 2010. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int/publications/i/item/9789241599252
- [2] Prüss-Üstün A, Rapiti E, Hutin Y. Estimation of the global burden of disease attributable to contaminated sharps injuries among health-care workers. Am J Ind Med. 2005;48(6):482–490. doi:10.1002/ajim.20230
- [3] Henderson DK, Dembry L, Fishman NO, et al. SHEA guideline for management of healthcare workers who are infected with hepatitis B virus, hepatitis C virus, and/or human immunodeficiency virus. Infect Control Hosp Epidemiol. 2010;31(3):203–232. doi:10.1086/650298
- [4] Government of Georgia. Technical Regulation on Medical Waste Management — Government Decree N294. Government of Georgia / Matsne. 2014. ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2676416
- [5] CDC. Updated US Public Health Service Guidelines for the Management of Occupational Exposures to HIV and Recommendations for Postexposure Prophylaxis. MMWR Recomm Rep. 2005;54(RR-9):1–17. ხელმისაწვდომია: https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr5409a1.htm
- [6] WHO. Guidelines on Post-Exposure Prophylaxis for HIV and the Use of Co-trimoxazole Prophylaxis for HIV-related Infections Among Adults, Adolescents and Children. World Health Organization. 2014. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int/publications/i/item/9789241506830
გამომცემელი: საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი (PHIG) · რეგულაციების ცნობარი · კონტაქტი